Descrizione

1501-1550 (il copista è lo stesso che ha vergato il ms. Verona, Biblioteca Civica, 793, databile per motivi interni a dopo il 1498, e per motivi paleografici entro la metà del secolo XVI) · cart., guardie cartacee · cc. 4 + 150 + 3 (mutilo; cartulazione recente a matita 1-148, da c. 1 a c. 150, con errore di due unità nella numerazione) · mm 220×155 (c. 1). Filigrana: non identificata, visibile sul margine superiore di alcune carte, e raffigurante forse un uccello. Fascicolazione: 1-2(10), 3(6), 4(10), 5(6), 6(10), 7(6), 8(10), 9(6), 10(10), 11(8), 12(12), 13(6), 14(12), 13(6), 14(12), 15(10). Rigatura: a colore. Specchio rigato: mm 20 [159] 41 × 20 [102] 33 (c. 34r). Righe: rr. 34 / ll. 3, prima linea sotto. Disposizione del testo: a piena pagina. Scrittura e mani: gotica, della stessa mano che ha vergato il ms. 793. Decorazione: 1501-1550; iniziali: filigranate, corpo della lettera rosso, decorazione filigranata a motivi geometrici, fitomorfi e antropomorfi tracciati a penna, con inchiostro dello stesso colore di quello del testo; rubriche in rosso e tocchi rossi. Legatura: 1501-1550; assi in legno; coperta in pelle. Storia: sul piatto anteriore e sul dorso etichetta della Biblioteca civica di Verona con l'attuale segnatura (presente anche sul contropiatto anteriore) e etichetta con il numero 158; sul contropiatto anteriore indice delle opere di mani posteriori; alla c. 1r nel margine inferiore al centro timbro della Biblioteca civica di Verona; alla c. 150v, di mano coeva: "eius Placidi Tertulius note"; sul contropiatto posteriore nota di mano coeva: "Pater eius Placidi[...]" (?) e nota di mano moderna a matita "Goligrafia 11" e, cancellato, "XL"; il manoscritto proviene dal monastero di San Zeno (cfr. Biadego 1892). Possessore: Monastero di S. Zeno (Castellazzi, 287). cc. 1r-9r l.4 Autore: Bernardus: Claraevallensis (1091-1153; PMA, 94). Titolo identificato: Sermones de Adventu Domini, PL, 183, 35-56 (sette testi), in PL 183, 35-56. cc. 9r l.4-10r l.3 Autore: Pelbárt, Oszvald <1435ca.-1504> (UBA 478, 59-64; 588, 26-45). Titolo presente: De angelorum et obsequio et custodia notatu et dignissima et utilissima (c. 9r), nel titolo, il testo è attribuito a Bernardo di Chiaravalle. Titolo identificato: De angelis sermo II, scilicet de natura angelica, ed. Augsburg 1511. Testo inc. acefalo Gregorius ait unusquisque unum bonum angelum sibi ad custodiam deputatum (c. 9r). cc. 10r l.4-11r Titolo presente: De filiorum correctione notatu ac fructifera ac prospera (c. 10r). Testo inc. Paulus apostolus ait in una epistolarum suarum dicens vos patres filios vostros (c. 10r), expl. in anima transfigunt et sic hac de materia brevitatis causa satis sit (c. 11r). c. 11v Titolo presente: Ad novicios sive monachos (c. 11v), nel titolo, il testo è attribuito a Bernardo di Chiaravalle. Testo inc. Ad quid venisti rogo te meditare frequenter (c. 11v), expl. irriverentia iuxta altare (c. 11v). cc. 12r-33r l. 8 Autore: Bernardus: Claraevallensis (1091-1153; PMA, 94). Titolo presente: Omelie super evangelio (c. 12r). Titolo identificato: Homiliae quattuor de laudibus virginis Matris, PL, 183, 55-87. cc. 33r l. 9-38r l. 9 Autore: Iacopo: da Varazze (anche Jacobus de Voragine; DBI, 62, 92-102). Epitomatore: Natali, Pietro: de' <1330-1406 ca.> (DBI, 77, https://www.treccani.it/enciclopedia/pietro-de-natali_%28Dizionario-Biografico%29/). Titolo presente: Vita sancti Benedicti (c. 34r), BHL 1113. Testo inc. Benedictus dictus est vel quia multa benedixit vel quia in hac vita (c. 34r), expl. ipse construxit floruit circa annum Domini [...] tempore Iustini senioris (c. 38r). cc. 38r l. 9-41r l. 7 Autore: Petrus: Damiani . Titolo presente: Sermo primo de eadem festivitate (c. 38r), nel titolo attribuito a Bernardo di Chiaravalle. Titolo identificato: Homelia IX. Ad onorem et laudem sancti Benedicti abbatis et confessoris, PL 144, 548C-553B; per l'apocrificità del testo cfr. Lucchesi 1983, VII. cc. 41r l. 9-44r l. 38 Autore: Bernardus: Claraevallensis (1091-1153; PMA, 94). Titolo identificato: Sermo in natali sancti Benedicti abbatis, PL 183, 375-382. cc. 44r l. 38-45r l. 36 Titolo presente: Sermo tercius (c. 44r), precede il titolo: Unde supra. Testo inc. Dilectus a Deo et hominibus cuius memoria in benedictione est similem illum fecit in gloria sanctorum. Naturale est et virtuti proximat suum honorare principium (c. 44r), expl. cuius nos intuentes gloriam tamquam Filii sequamur vitam ut benedictionis sint coheredes (c. 45r); segue dossologia: prestante domino Iesu Christo qui cum Patre et Spiritu Sancto vivit et regnat in secula seculorum amen. cc. 45r l. 36-46v l. 40 Titolo presente: Sermo quarto (c. 45r), precede il titolo: Item de eodem. Testo inc. In fide et lenitate ipsius sanctum fecit illum et elegit eum ex omni carne audivit enim vocem ipsius et induxit illum in nubem. Ad laudem quidem Moysi hominis Dei hec a sapientie verba proferuntur (c. 45r), expl. ad gratiam potenter induxit ad gloriam ad quam nos perducat (c. 46v); segue dossologia: qui vivit et regnat Deus in secula seculorum amen. cc. 46v l. 40-59r Autore: Odo: Glannafoliensis (abate; Repertorium Fontium, 8/3, 338-339). Titolo presente: Vita sancti Mauri (c. 45v). Titolo identificato: De sancto Mauro. Vita, BHL 5773; ed. AA.SS. ian. I, 1039-50. cc. 59v-71r l. 38 Autore: Petrus: Casinensis <1107-1159> (Repertorium Fontium, 9/1-2, 123-126). Titolo presente: Epistola sive prefatio in passionem beatissimi Placidi martiris et sociorum (c. 59v), attribuito nel titolo a Stephanus Anicensis. Titolo identificato: Acta, AA.SS. oct. III, 139-147; cfr. BHL 6863. cc. 71r l. 39-74r l. 3 Autore: Albericus: Casinensis <1030-1105> (Repertorium Fontium, 2, 165-167). Titolo presente: Vita et obitus virginis Christi Scolastice sororum Benedicti (c. 71r-v). Titolo identificato: Sermo in sanctam Scholasticam, BHL 7522; ed. PL 66, 941-950. c. 74r ll. 3-35 Titolo presente: Vita sancti Romani abbatis et confessoris (c. 74r). Testo inc. Vir Domini Romanus a puericia monachus disciplinis monasterialibus (c. 74r), expl. in fine mundi corpore carnis simul et anime immortalitate gaudebit (c. 74r). cc. 74v-99v l. 27 Autore: Athanasius: Alexandrinus (DOC, 1, 303-309). Traduttore: Evagrius: Scholasticus <536 ca.-593/94> (PMA, 179). Titolo presente: Epistola in vitam sancti Anthonii abbatis (c. 74v). Titolo identificato: Vita et conversatio sancti patris nostri Anthonii, ed. in PG 26, 833-976; versio Evagrii, ed. in PG 26, 833-976. cc. 99v l. 28-107v l. 13 Autore: Gerson, Jean Charlier: de <1363-1429> (ABF I 450, 329-454; 975, 176; II 196, 111-117; IIS 43, 93; III 209, 416-426). Titolo presente: Tractatus de confessionis ordine (c. 99v). Titolo identificato: De confessione, Bloomfield 4851; "Opus tripartitum", II; Bloomfield 4851. Prologo inc. Non quasi aliquis in excommunicatione maiori fuerit tunc primo debet (c. 99v), expl. sive peccata sua aliter confessio ei nichil prodesset (c. 99v). Testo inc. Quisquis a morte peccati ad salutis et gratie statum volet resurgere (c. 100r), expl. et celos aperiunt et nos cum doctrinis nostris dirigimus ad infernum (c. 107v). cc. 107v l. 14-125v l. 27 Autore: Matthaeus: de Cracovia <1345-1410> (Repertorium Fontium, 7, 514-515). Titolo presente: Libellus qui dicitur speculum mundi cordis (c. 107v). Titolo identificato: De puritate conscientiae, ed. Busa, 7, 577-582. cc. 125v l. 27-150v Titolo presente: Utilis informatio confessionis (c. 126r). Prologo inc. Bernardus quod scire debes et non vis non pro ignorancia sed pro contemptu iudicabitur (c. 125v), expl. si miser ille veniam rogasset Deus periuro illi veniam non negasset (c. 125v). Testo inc. Confessio est salus animarum dissipatrix viciorum restauratrix virtutum (c. 126r), expl. mutilo quia tunc ita magnum peccatum sicut qui cum sorore sua peccaret Gregorius diligo (c. 148v). Bibliografia a stampa: G. Biadego, Catalogo descrittivo dei manoscritti della Biblioteca Comunale di Verona, Verona 1892, 399. Ragionar de' santi. Vite e opere manoscritte, catalogo della mostra a cura di A. Contò e S. Polloni, Verona 2005, 10-11. Fonti: Dizionario biografico degli italiani, Roma 1960-. Corpus Thomisticum (www.corpusthomisticum.org/xsc.html). O. Pelbárt, Pomerium Sermonum Hyemalium De Tempore Estivalium Fratris Pelbarti de Themeswar, Augsburg, J. Rynman, 1511. Acta sanctorum totius anni, Antverpiae, Venetiis, Bruxellis, 1643-. Patrologia Latina, ed. J.-P. Migne, Paris 1844-1864. Patrologia Graeca, ed. J.-P. Migne, Paris 1857-1886. Bibliotheca hagiographica latina antiquae et mediae aetatis, Bruxelles 1898-1901. Bibliotheca Sanctorum, Roma 1961-2000. Repertorium Fontium Historiae Medii Aevi, Roma 1962-. Enciclopedia Dantesca, Roma 1970-1978. M.W. Bloomfield-B.-G. Guyot-D.R. Howard-T.B. Kabealo, Incipits of Latin Works on the Virtues and Vices, 1100-1500 A. D. Including a Section of Incipits on Works on the Pater Noster, Cambridge, Mass. 1979. S. Thomae Aquinatis opera omnia, ut sunt in indice thomistico additis 61 scriptis ex aliis medii aevi auctoribus, curante R. Busa, Stuttgart-Bad Cannstatt 1980. L. Castellazzi, Aspetti giuridici nella vita di chiese e monasteri, in: Chiese e monasteri nel territorio veronese, a cura di G. Borelli, Verona 1981, 285-336. Sancti Petri Damiani sermones, a cura di G. Lucchesi, Turnhout 1983. Archives Biographiques Françaises, München 1989-2002. Ungarisches Biographisches Archiv, München 1994-1999. V. Volpi, DOC. Dizionario delle opere classiche, Milano 1994. Personennamen des Mittelalters. Nomina Scriptorum Medii Aevi. PMA, red. Bearb. C. Fabian, 2. erw. Ausg., München 2000. Fondo: manoscritti. Forme varianti dei nomi: Bernard: de Clairvaux -> Bernardus: Claraevallensis , Pelbartus: de Themeswar <1435ca.-1504>, Pelbartus: Themesvariensis <1435ca.-1504> -> Pelbárt, Oszvald <1435ca.-1504>, Bernard: de Clairvaux -> Bernardus: Claraevallensis , Jacobus: de Voragine -> Iacopo: da Varazze , Bernard: de Clairvaux -> Bernardus: Claraevallensis , A?an?siy?s al-Iskandar? , Athanasius , ???????? ????????? -> Athanasius: Alexandrinus , Charlier, Jean <1363-1429> -> Gerson, Jean Charlier: de <1363-1429>. Nomi nel titolo: Benedictus . Nomi nel titolo: Benedictus . Nomi nel titolo: Benedictus . Nomi nel titolo: Maurus . Nomi nel titolo: Placidus . Nomi nel titolo: Benedictus , Scholastica . Nomi nel titolo: Romanus . Nomi nel titolo: Antonius . Lingue: Latino (cc. 1r-9r l.4), Latino (cc. 9r l.4-10r l.3), Latino (cc. 10r l.4-11r), Latino (c. 11v), Latino (cc. 12r-33r l. 8), Latino (cc. 33r l. 9-38r l. 9), Latino (cc. 38r l. 9-41r l. 7), Latino (cc. 41r l. 9-44r l. 38), Latino (cc. 44r l. 38-45r l. 36), Latino (cc. 45r l. 36-46v l. 40), Latino (cc. 46v l. 40-59r), Latino (cc. 59v-71r l. 38), Latino (cc. 71r l. 39-74r l. 3), Latino (c. 74r ll. 3-35), Latino (cc. 74v-99v l. 27), Latino (cc. 99v l. 28-107v l. 13), Latino (cc. 107v l. 14-125v l. 27), Latino (cc. 125v l. 27-150v). Catalogazione: Susanna Polloni. Revisione: Barbara Mancini, 2 febbraio 2023. Data creazione scheda: 31 ottobre 2006. Data ultima modifica: 26 dicembre 2023.

Dettagli

Autore

Gerson, Jean Charlier : de <1363-1429>

Biblioteca

Verona, Biblioteca civica, manoscritti

Lingua Manoscritto

Latino

Biblioteca correlata

Biblioteca

Biblioteca Civica di Verona

Via Cappello, 43, Verona (VR)